Cai nghiện tại Thái Lan - Mô hình

Người đăng bài viết: admin Đăng lúc: Thứ bảy - 13/04/2013 11:01

pattaya-thai-lan

TS. Nguyễn Thị Vân

Cục Phòng chống tệ nạn xã hội

Thực hiện quyết định số 251/QĐ-LĐTBXH ngày 24 tháng 2 năm 2010 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về việc cử cán bộ đi công tác nước ngoài, từ ngày 7 - 12/3/2010, Cục phòng chống tệ nạn xã hội đã tổ chức đoàn cán bộ đi nghiên cứu, học tập kinh nghiệm về cai nghiện phục hồi cho người nghiện ma túy tại Thái Lan theo thư mời của Văn Phòng Ủy ban quốc gia kiểm soát ma túy Thái Lan (ONCB). Đoàn công tác do ông Lê Đức Hiền, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống tệ nạn xã hội làm trưởng đoàn. Tham gia đoàn công tác còn có 2 cán bộ của Cục Phòng, chống tệ nạn xã hội và 10 cán bộ là lãnh đạo Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Chi cục Phòng chống tệ nạn xã hội và Trung tâm Giáo dục - Lao động Xã hội của các tỉnh thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Sơn La, Hòa Bình, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Thái Bình, Hải Dương, Thanh Hóa, Đà Nẵng.

Trong thời gian ở Thái Lan, đoàn đã có buổi thăm và làm việc tại trụ sở Văn phòng ONCB, đơn vị trực thuộc Bộ Tư Pháp và là cơ quan điều phối quốc gia về tất cả các mặt hoạt động kiểm soát ma túy tại Thái Lan. Đoàn cũng đã khảo sát thực tế tại 6 cơ sở trực tiếp làm công tác điều trị và phục hồi cho người nghiện ma túy tại Thái Lan bao gồm: 1) Viện Thanyarak, Băng-cốc; 2) Cở sở điều trị nghiện ma túy số 2 Lad Prao, Băng-cốc; 3) Trung tâm phục hồi dành cho người nghiện chưa thành niên thuộc Lực lượng không quân Hoàng Gia Thái Lan, căn cứ Đôn-mường; 4) Trung tâm điều trị nghiện ma túy thuộc bệnh viện Pharamongkulao; 5) Trường phục hồi cho người nghiện ma túy thuộc lực lượng Hải Quân Hoàng Gia Thái Lan, căn cứ Sattahip, Pattaya và 6) Trường phục hồi cho người nghiện ma túy số 3 thuộc lực lượng Hải Quân Hoàng Gia Thái Lan dành cho người chưa thành niên, Pattaya.

Bài viết dưới đây trình bày tóm tắt kết quả chuyến khảo sát học tập kinh nghiệm tại Thái Lan cũng như những bài học, những kinh nghiệm có thể tham khảo, áp dụng trong công tác điều trị và phục hồi cho người nghiện ma túy tại Thái Lan.

1. Tổng quan về tình hình lạm dụng ma túy và công tác điều trị - phục hồi cho người nghiện ma túy tại Thái Lan.

Theo số liệu tổng hợp cuối năm 2008, Thái Lan có 129.296 tội phạm ma túy, 605.095 người nghiện và lạm dụng ma túy. Gần 91% người nghiện là nam giới, 67% có độ tuổi dưới 30. Người lao động có tay nghề thành thạo chiếm tỉ lệ cao nhất trong tổng số người nghiện tại Thái Lan (36,9%), tiếp theo là người thất nghiệp (23,4%), nông dân (10,5%), sinh viên (7,7%), kinh doanh, buôn bán (6,7%), lao động bán phổ thông (3,9%) và lao động phổ thông (3,3%). Sự rủ rê của bạn bè là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới việc sử dụng ma túy tại Thái Lan.

Trong tổng số những người sử dụng ma túy bất hợp pháp có hồ sơ quản lý tại Thái Lan, 61,9% là người lạm dụng ma túy, 35,6% là người nghiện ma túy và 2,5% là người nghiện nặng. Mặc dù chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng người nghiện nặng đang có xu hướng gia tăng và là vấn đề phức tạp đang làm đau đầu các cơ quan kiểm soát ma túy Thái Lan.

Ma túy tổng hợp Methamphetamine đang là loại ma túy được sử dụng phổ biến nhất tại Thái Lan với 80,7% người nghiện tại Thái Lan chủ yếu sử dụng loại ma túy này, 6,8% sử dụng cần sa, 5,4% sử dụng các chất dung môi bay hơi (như keo dán, keo xịt...), 2,3% sử dụng thuốc phiện, 1,3% sử dụng heroin và 1,3% sử dụng các loại ma túy khác. Methamphetamine được dùng dưới dạng thuốc viên (tên lóng là Yaba) hoặc tinh thể (tên lóng là Ice - Đá), đôi khi được sử dụng chung với các loại ma túy khác.

tham_tru_so_Thai_Lan

Thăm Trụ sở Ủy ban kiểm soát ma túy quốc gia Thái Lan (Ảnh: ONCB)

Về điều trị và phục hồi cho người nghiện ma túy, hiện nay Thái Lan có 5.578 cơ sở điều trị nghiện, trong đó 5.296 (95%) cơ sở thuộc Bộ Y tế quản lý và 282 (5%) cơ sở không trực thuộc Bộ Y tế. Trong các các cơ sở điều trị nghiện thuộc Bộ Y tế, 4453 cơ sở (84%) là các trung tâm chăm sóc y tế ban đầu, cấp xã phường, 722 cơ sở (16,4%) là bệnh viện tuyến huyện, 94 cơ sở là bệnh viện tuyến tỉnh, 17 cơ sở trực thuộc Cục dịch vụ sức khỏe tâm thần và 10 cơ sở trực thuộc Cục dịch vụ y tế, Bộ Y tế.

Các cơ sở điều trị nghiện không thuộc Bộ Y tế quản lý bao gồm 99 cơ sở thuộc các bệnh viện tư nhân, 65 cơ sở thuộc chính quyền thành phố Băng-cốc, thuộc Bộ Quốc Phòng (13 bệnh viện và 49 đơn vị), thuộc các tu viện, nhà thờ (35 cơ sở), thuộc Bộ Nội vụ (10 cơ sở), Bộ Tư pháp (3 cơ sở) và Lực lượng cảnh sát quốc gia (2 cơ sở).

Việc điều trị - phục hồi cho người nghiện ma túy ở Thái Lan hiện nay được thực hiện theo 3 hình thức:

+ Điều trị nghiện tự nguyện: Bắt đầu từ năm 1979, áp dụng với những người tự nguyện đi cai nghiện trước khi bị bắt. Sau khi hoàn thành chương trình cai nghiện thì không bị ghi vào lý lịch tư pháp. Hiện nay, ở Thái Lan có 1048 cơ sở cung cấp dịch vụ điều trị nghiện tự nguyện, trong đó có 939 cơ sở do Chính phủ quản lý (147 cơ sở cung cấp dịch vụ điều trị thay thế bằng Methadone) và 107 cơ sở tư  nhân.

+ Điều trị nghiện mang tính cải tạo: Bắt đầu từ năm 1979, áp dụng với những người bị bắt và truy tố, kết án vì vi phạm pháp luật đồng thời bị phát hiện có lạm dụng ma túy. Hình thức này  hiện đang được thực hiện tại 77 nhà tù và 94 trường giáo dưỡng dành cho người chưa thành niên.

+ Điều trị nghiện bắt buộc: Từ năm 2001 trở về trước Thái Lan chưa áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc, mà chỉ có hình thức cai tự nguyện hoặc cai tại các nhà tù, trường giáo dưỡng đối với các đối tượng vi phạm hình sự mà có sử dụng ma túy. Bắt đầu từ năm 2002 tình hình nghiện ma túy tổng hợp (ATS) ngày càng trở lên nghiêm trọng tại Thái Lan và người nghiện ma túy tổng hợp hầu hết không phải chịu hội chứng cai, không nhận thức hết được tác hại của ma túy tổng hợp lên sức khỏe con người, nhất là lên sức khỏe tâm thần của người sử dụng. Nhiều trường hợp dùng ma túy tổng hợp lâu ngày bị dẫn tới mắc bệnh tâm thần và có các hành vi làm nguy hại tới tính mạng của bản thân, của người khác và với an ninh của cộng đồng của xã hội nói chung.

Để đáp ứng với tình hình này, năm 2002 Thủ tướng Chính phủ Thái Lan phát động "Cuộc chiến chống lại ma túy". Một trong các hoạt động chính của Cuộc chiến là thực hiện hình thức cai nghiện bắt buộc đối với những người bị bắt vì lạm dụng ma túy hay buôn bán và tàng trữ ma túy mà chưa tới mức truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời bị phát hiện lạm dụng ma túy. Hình thức điều trị nghiện này hiện đang được thực hiện tại 939 cơ sở điều trị ngoại trú và 86 cơ sở điều trị tập trung.

Theo số liệu thống kê, năm 2009 tại Thái Lan đã có 109.915 người nghiện ma túy được điều trị và phục hồi, trong đó theo hình thức tự nguyện là 28.364 người (26%), bắt buộc 66.985 người (61%) và theo hình thức cải tạo 14.566 người (13%).

Quy trình cai nghiện tiêu chuẩn ở Thái Lan bao gồm 4 giai đoạn: Tiền tiếp nhận (tư vấn cho người nghiện các thông tin liên quan tới việc điều trị tại cơ sở, quyền và trách nhiệm của người nghiện khi tham gia điều trị...); giải độc (cắt cơn), phục hồi (về thể chất, thần kinh, dạy nghề - hướng nghiệp, xã hội) và giám sát, chăm sóc sau cai.

Trao_doi_tinh_hinh_lam_dung_ma_tuy

Trao đổi về tình hình lạm dụng ma túy và công tác điều trị - phục hồi tại Thái Lan (Ảnh: ONCB)

Methadone là loại biệt dược được sử dụng rộng rãi trong điều trị cho người nghiện các chất ma túy gốc thuốc phiện (gồm thuốc phiện, heroin, morphin...). Trước hết, đây là loại thuốc chính thống dùng trong điều trị cắt cơn, giải độc cho người nghiện nhẹ nhằm giúp họ vượt qua hội chứng cai. Với những người nghiện heroin nặng, methadone được dùng trong liệu pháp duy trì như một loại ma túy hợp pháp thay thế cho heroin. Mục tiêu trước mắt của liệu pháp duy trì thay thế bằng methadone là nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm HIV qua con đường tiêm chích heroin và ổn định cuộc sống cho người nghiện nặng, hướng tới việc giúp họ giảm dần và từ bỏ hẳn ma túy.

Hiện nay có 4 mô hình phục hồi cho người nghiện ma túy cơ bản đang được triển khai tại Thái Lan, gồm: Mô hình Matrix, mô hình Jirasa, mô hình Cộng đồng trị liệu và mô hình FAST.

+ Mô hình Matrix: áp dụng theo mô hình Matrix của Hoa Kỳ. Theo mô hình này sau khi được giải độc ma  túy người nghiện sẽ tham gia một chương trình phục hồi kéo dài trong 16 tuần với các khóa tư vấn cá nhân, tư vấn nhóm về các kỹ năng phục hồi cơ bản, các kỹ năng phòng ngừa tái nghiện, các buổi giáo dục tư vấn dành cho người đối ngẫu, gia đình người người, các hỗ trợ về xã hội kết hợp với thử nước tiểu tìm chất ma túy.

+ Mô hình Jirasa: được phát triển dựa trên các nguyên lý phục hồi về tâm lý xã hội ứng dụng cho phù hợp với đặc điểm văn hóa của Thái Lan kết hợp với việc dạy các giáo lý đạo phật cho người nghiện ma túy. Bên cạnh các cán bộ y tế, giáo dục, các chức sắc của đạo phật cũng được vận động và tập huấn để tham gia thực hiện việc phục hồi cho người nghiện.

+ Mô hình Cộng đồng trị liệu (TC): Thực hiện theo nguyên mẫu mô hình cộng đồng trị liệu tại Hoa Kỳ, mô hình TC tại Thái Lan kéo dài 1 - 2 năm và thực hiện theo 3 nguyên lý: tạo môi trường gia đình giữa những người nghiện tham gia chương trình, sử dụng áp lực tích cực của bạn bè và sử dụng các gương điển hình (hình mẫu) cho người nghiện noi theo. Các hoạt động của mô hình TC được thực hiện theo 4 nhóm: a) các hoạt động quản lý và sửa đổi hành vi; b) các hoạt động phục hồi về tâm lý và tình cảm, c) các hoạt động mang yếu tố tâm linh và d) các hoạt động về dạy nghề - hướng nghiệp.

+ Mô hình FAST: Đây là một mô hình TC cải biên với 4 thành phần chính: a) Gia đình (F - Family); b) các hoạt động điều trị thay thế (A - Alternative Treatment Activities); c) Tự giúp đỡ (S - Self-help) và d) Cộng đồng trị liệu (T- Theraputic Community).

Mô hình FAST được chia làm 3 hình thức: ngắn hạn (4 - 6 tháng), trung hạn (6 - 8 tháng) và dài hạn (8 - 12 tháng).

2. Thực tế công tác điều trị và phục hồi cho người nghiện ma túy ở một số cơ sở:

Viện Thanyarak:  Được thành lập từ năm 1967, Viện Thanyarak là cơ sở điều trị - phục hồi nghiện ma túy hàng đầu tại Thái Lan và khu vực, trực thuộc Cục Dịch vụ y tế, Bộ Y tế Thái Lan. Trong khi đa số các cơ sở điều trị nghiện thuộc ngành y tế ngoài cung cấp dịch vụ điều trị - phục hồi cho người nghiện còn cung cấp các dịch vụ y tế khác cho những người bệnh khác, Viện Thanyarak là một trong các số ít cơ sở y tế chuyên làm công tác điều trị - phục hồi cho người nghiện ma túy tại Thái Lan. Viện Thanyarak còn chịu trách nhiệm đào tạo các nghiệp vụ, kỹ năng về điều trị - phục hồi cho người nghiện ma túy. Viện cũng là cơ quan có thẩm quyền thẩm định và cấp giấy phép hoạt động cho các cơ sở cai nghiện ma túy tại Thái Lan. Tổng số cán bộ nhân viên của Viện Thanyarak là 601 người.

Việc điều trị - phục hồi tại Viện Thanyarak được thực hiện với hai hình thức: ngoại trú và nội trú. Tất cả bệnh nhân, ngoại trú và nội trú, trước khi được tiếp nhận vào điều trị tại Viện đều trải qua giai đoạn tư vấn tiền tiếp nhận kéo dài khoảng 1 tuần. Mục đích của giai đoạn này là nhằm giúp người nghiện hiểu rõ hơn về chương trình điều trị, tạo và củng cố động cơ điều trị, giảm tỷ lệ bỏ dở  điều trị và tăng hiệu quả điều trị.

+ Điều trị ngoại trú: bao gồm 2 giai đoạn: điều trị y tế và phục hồi theo mô hình Matrix.

- Điều trị y tế (cắt cơn, điều trị duy trì): Với những bệnh nhân là người nghiện ma túy gốc thuốc phiện ở mức độ nhẹ, hàng ngày bệnh nhân ngoại trú tới Viện uống methadone để hỗ trợ cắt cơn nghiện. Liều methadone giảm dần và chấm dứt sau 21 ngày.

Với người nghiện heroin nặng (dùng ít nhất 0,5gram heroin mỗi ngày hoặc đã đi cai nghiện hơn 5 lần trong vòng 3 năm) methadone được dùng điều trị thay thế cho heroin.

Với những người nghiện methamphetamine (~ 62%) do không có các biểu hiện của hội chứng cai (đau đớn, vật vã trong người, buồn nôn....) mà chỉ có các biệu hiện về tâm lý như trầm cảm, hoặc phấn khích quá độ thì được uống các loại thuốc để chữa các triệu chứng này.

Ngoại trừ với những người nghiện được điều trị duy trì-thay thế bằng methadone, thời gian điều trị y tế cho một bệnh nhân ngoại khoảng 1 tháng.

Sau giai đoạn điều trị y tế, bệnh nhân có thể tự nguyện tham gia tiếp vào giai đoạn phục hồi bằng mô hình Matrix. Năm 2008 Viện Thanyarak đã điều trị ngọai trú cho 2348 lượt bệnh nhân, trong đó 75.8% đã tham gia chương trình matrix.

Goc_nha_danh_cho_benh_nhan_dieu_trij

Một góc khu nhà ở dành cho bệnh nhân điều trị nghiện ma túy tại Viện Thanyarak (Ảnh: Khánh Vân)

+ Điều trị nội trú: Với công suất 770 giường, hàng năm Viện tiếp nhận điều trị nội trú cho khoảng 6.500 lượt người, một nửa trong số đó đã đi điều trị nghiện ma túy ít nhất một lần.

Ngoài giai đoạn điều trị bằng thuốc như người điều trị ngoại trú, bệnh nhân điều trị nội trú nếu tự nguyện sẽ được tham gia vào giai đoạn phục hồi theo mô hình FAST kéo dài 4 - 6 tháng. Trong giai đoạn phục hồi, bệnh nhân được cung cấp các dịch vụ tư vấn trị liệu, hướng nghiệp - dạy nghề với những ngành nghề như: mộc, cơ khí, sửa chữa máy móc... và tham gia lao động trị liệu với những công việc như: giặt là, may mặc, chế biến thức ăn, trồng trọt, chăn nuôi... Ngoài ra, trong giờ nghỉ bệnh nhân được tham gia các hoạt động thể thao, văn hóa, giải trí. Tỷ lệ bệnh nhân nội trú tham gia vào giai đoạn phục hồi theo mô hình FAST trong  năm 2008 là 48%. Tuy vậy chỉ có dưới 10% tham gia hết chương trình phục hồi.

Với những bệnh nhân đã hoàn thành giai đoạn phục hồi và trở về gia đình Viện có các dịch vụ chăm sóc, giám sát sau cai bằng các hình thức như gọi điện, gửi thư, đến thăm gia đình người nghiện sau cai hoặc người sau cai tới trung tâm để được tư vấn...

Cơ sở điều trị nghiện số 2 Lad Prao, Băng-cốc (Cơ sở điều trị nghiện Lad Prao): Được thành lập từ năm 1981, cơ sở điều trị nghiện Lad Prao trực thuộc Sở Y tế thành phố Băng-cốc là một trong 15 cơ sở điều trị nghiện được thành lập trong khuôn khổ một dự án về phòng ngừa và điều trị nghiện ma túy do Liên hợp quốc và Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ đầu những năm 1980. Cơ sở hiện có 15 cán bộ, nhân viên bao gồm: 1 bác sỹ làm việc bán thời gian, 4 nhân viên công tác xã hội, 2 cán bộ tâm lý, 4 y tá, 4 nhân viên phục vụ, thư ký, lái xe.

Các dịch vụ về điều trị nghiện ma túy ở cơ sở Lad Prao bao gồm:

- Chương trình điều trị methadone dành cho người nghiện ma túy gốc thuốc phiện: Sau khi phỏng vấn tìm hiểu nhân thân, quá trình sử dụng ma túy và mức độ nghiện, người nghiện nhẹ sẽ được điều trị cắt cơn bằng methadone. Trước đây quá trình giải độc chỉ kéo dài trong 45 ngày nhưng do hiện nay đa số bệnh nhân nghiện ma túy gốc thuốc phiện là người đã có tuổi, thể lực giảm sút nên Sở Y tế Băng-cốc đã tăng thời gian của giai đoạn giải độc lên 90 ngày.

Trong thời gian này, ngoài được điều trị giải độc bằng methadone, bệnh nhân còn tư vấn cá nhân ít nhất 2 lần/tháng, tư vấn nhóm và tư vấn gia đình. Việc xét nghiệm nước tiểu cũng được thực hiện hàng tuần để dò liều điều trị methadone và có các điều chỉnh về phương pháp tư vấn phù hợp.

Với những người nghiện nặng (nghiện từ 2 năm trở lên và đã đi cai nghiện từ 3 lần trở lên) thì dùng phương pháp điều trị thay thế. Người nghiện bị nhiễm HIV hoặc là phụ nữ có thai cũng có thể tham gia chương trình.

Tại thời điểm tháng 3/2010 có 23 người nghiện (19 nam, 4 nữ) đang được điều trị bằng methadone tại cơ sở Lad Prao trong đó có 5 trường hợp cắt cơn và 18 trường hợp điều trị duy trì. Trong 23 bệnh nhân có 6 bị nhiễm HIV (5 nam, 1 nữ), 4 đang được điều trị bằng ARV. Trong 6 năm, từ 2004 - 2009, có tổng số 210 người nghiện đã đươc tiếp nhận điều trị bằng methadone tại cở sở Lad Prao nhưng chỉ có 35 trường hợp (16,6%) đã hoàn thành toàn bộ chương trình, đa số bỏ dở (67%). Một số trường hợp bị bắt do vi phạm pháp luật, chuyển cơ sở  điều trị hoặc bị chết.

Trao_doi_ve_cong_tac_dieu_trij_phuc_hoi

Trao đổi về công tác điều trị - phục hồi  tại cơ sở Lad Prao (Ảnh: ONCB)

- Mô hình Matrix: Được thực hiện với những bệnh nhân nghiện cần sa và các loại ma túy tổng hợp, cả bệnh nhân tự nguyện và bệnh nhân bắt buộc. Chương trình có sự tham gia của cả gia đình người nghiện và kéo dài từ 2 - 16 tuần tùy thuộc vào loại ma túy sử dụng và mức độ nghiện của mỗi người. Chương trình bao gồm các hoạt động theo nhóm được thiết kế bởi đội ngũ các bác sỹ, nhân viên công tác xã hội và các nhà tâm lý. Trong 6 năm, từ 2004 - 2009, có tổng số 1268 người nghiện tham gia chương trình Matrix, tỷ lệ hoàn thành chương trình là 42,1%.

- Dịch vụ tư vấn tư vấn qua điện thoại hoặc tư vấn trực tiếp về phòng ngừa sử dụng và tái sử dụng ma túy kết hợp thử nước tiểu xét nghiệm chất ma túy do các bác sỹ tâm lý và nhân viên công tác xã hội đảm nhận

- Dịch vụ tư vấn về HIV/AIDS cho người nghiện ma túy và gia đình: bao gồm cung cấp các thông tin cơ bản về HIV/AIDS, các các phòng tránh, các biện pháp giảm hại và chăm sóc sức khỏe sau khi đã bị nhiễm HIV, tư vấn tâm lý trước và sau khi thử HIV, kiểm tra chỉ số CD4 với những người nhiễm HIV. Dịch vụ này còn bao gồm cả việc cung cấp miễn phí bao cao su và chất sát trùng bơm kim tiêm.

Ngoài các dịch vụ trên cơ sở Lad Prao còn cung cấp các dịch vụ về cai nghiện rượu và thuốc lá.

v  Trung tâm phục hồi dành cho người nghiện chưa thành niên thuộc Lực lượng Không quân Hoàng gia Thái Lan, căn cứ Đôn-mường (Trung tâm phục hồi Đôn-mường): được thành lập năm 2005 và là một trong 62 cơ sở điều trị/phục hồi nghiện ma túy thuộc Bộ quốc phòng Thái Lan. Học viên của Trung tâm là người nghiện ma túy chưa thành niên, không phải quân nhân, đã qua giai đoạn cắt cơn và được tiếp nhận từ Cục Cải tạo thuộc Bộ Tư Pháp Thái Lan. Về chuyên môn, Trung tâm chịu sự giám sát của Tiểu ban cai nghiện phục hồi của Không quân Hoàng gia Thái Lan.

Việc huy động các đơn vị quân đội tham gia công tác điều trị phục hồi cho người nghiện ma túy là một giải pháp được Chính phủ Thái Lan thực hiện nhằm tận dụng các điều kiện về cơ sở vật chất, nhân lực và đặc biệt áp dụng kỷ luật quân đội để sửa đổi hành vi cho người nghiện ma túy.

 

Ren_luyen_the_chat_taij_Trun_tam_phuc_hoi_Don_uong

Rèn luyện thể chất tai Trung tâm phục hồi Đôn-mường (Ảnh: ONCB)

Với công suất 40 giường, mỗi năm Trung tâm có thể tiếp nhận phục hồi cho 120 học viên với chương trình phục hồi kéo dài 4 tháng mỗi khóa. Chương trình phục hồi ở Trung tâm thực hiện theo mô hình Jirasa, là sự kết hợp các phương pháp tâm lý trị liệu, đặc trưng văn hóa Thái, các bài kinh Phật và kỷ luật quân đội.

Chương trình phục hồi cho người nghiện tại Trung tâm tập trung vào 6 mặt:  thể chất, nhận thức, tâm lý, tâm linh, nghề nghiệp và xã hội. Việc phục hồi, phát triển về thể chất bao gồm các bài tập, kiểm tra thể chất, rèn luyện kỷ luật quân đội. Việc phục hồi về trí tuệ, nhận thức tập trung vào cung cấp cho học viên các kiến thức về sự nguy hiểm của sử dụng ma túy cũng như các kiến thức pháp luật về nghiện ma túy.

Về khía cạnh tâm lý/tâm thần học viên được dạy các kỹ năng vượt qua các cảm xúc tiêu cực như kỹ năng xử lý các cơn giận dữ, kỹ năng vượt qua các cơn thèm ma túy, kỹ năng từ chối... Các hoạt động về đạo đức, tâm linh bao gồm dành thời gian cho học viên cầu kinh và ngồi thiền mỗi ngày để giúp họ tạo và duy trì đức tin, tạo sự yên bình trong tâm trí, những nhận thức lành mạnh chỉ lối cho hành động của học viên. Học viên trong Trung tâm cũng được dạy nghề, hướng nghiệp cùng với dạy các kỹ năng xã hội. Gia đình học viên cũng được mời tham gia vào một số sinh hoạt cùng học viên qua đó giúp cha mẹ học viên hiểu và tha thứ cho lỗi lầm của con em họ, học viên nhận thức được giá trị của gia đình và tăng sự gắn kết của học viên và gia đình.

Trung tâm điều trị nghiện ma túy thuộc bệnh viện Pharamongkulao: Được thành lập năm 1952, bệnh viện Pharamongkulao (MPK) là bệnh viên đa khoa trung ương lớn nhất của quân đội Thái Lan với 14 khoa chuyên ngành. MPK còn là bệnh viện thực hành của Trường đại học Y Pharamongkulao và trường Trung cấp y của quân đội Thái Lan.

Trung tâm điều trị nghiện ma túy thuộc MPK (trung tâm MPK) được thành lập từ năm 2002. Trong 2 năm đầu thành lập, Trung tâm chỉ tiếp nhận người nghiện tới điều trị tự nguyện. Bắt đầu từ năm 2004 Trung tâm tiếp nhận cả người nghiện đi điều trị bắt buộc theo lệnh của tòa ma túy. Tỷ lệ người điều trị nghiện bắt buộc trong tổng số bệnh nhân của Trung tâm là khoảng 50% - 65% trong các năm 2004 - 2008 và tăng lên 90% trong năm 2009.

Việc điều trị nghiện ma túy tại Trung tâm MPK bao gồm điều trị ngoại trú và điều trị nội trú. Với đội ngũ cán bộ 10 người, gồm 2 bác sỹ tâm thần, 2 cán bộ tâm lý, 1 nhân viên công tác xã hội, 5 y tá, hộ lý mỗi năm Trung tâm tiếp nhận điều trị cho khoảng 1000 người nghiện, trong số đó 70% là người điều trị ngoại trú. Bệnh nhân của Trung tâm MPK gồm 26,4% là quân nhân đang tại ngũ,  57,8 là dân thường và 0,8% là gia đình quân nhân. Gần 80% là người nghiện methamphetamine.

+ Điều trị ngoại trú: sau giai đoạn tiếp nhận, tư vấn tạo động lực ban đầu bệnh nhận được cắt cơn giải độc và sau đó được phục hồi theo mô hình Matrix trong 16 tuần. Trong năm 2009 Trung tâm MPK đã tiếp nhận điều trị ngoại trú cho 312 người nghiện. Tỷ lệ thực hiện xong toàn bộ quy trình là 16%, 84% bỏ dở chương trình hoặc bị bắt, có biểu hiện tâm thần phải chuyển sang điều trị nội trú hay chết... Kết quả giám sát sau điều trị 1 năm đối với những người đã hoàn thành toàn bộ chương trình cai nghiện cho thấy 80% đã từ bỏ ma túy hoàn toàn, 20% vẫn đôi khi sử dụng ma túy.

+ Điều trị nội trú: Với 16 giường bệnh, việc điều trị nghiện nội trú tại MPKđược áp dụng đối với người nghiện ma túy bị mắc các chứng bệnh tâm thần do ảnh hưởng của sử dụng ma túy.

Trao_qua_luu_niem_tai_benh_vien

Trao quà lưu niệm tại bệnh viện Pharamongkulao (Ảnh: ONCB)

 

Trường phục hồi cho người nghiện ma túy thuộc lực lượng Hải quân Hoàng gia Thái Lan, căn cứ Sattahip, Pattaya (Trường phục hồi Sattahip) bắt đầu hoạt động từ năm 2007 với đội ngũ cán bộ, nhân viên của Trường đều là các sỹ quan hải quân. Học viên của Trường do Cục cải tạo - Bộ Tư pháp chuyển tới, thường là những người nghiện ma túy nặng, bị bắt lại sau khi trốn khỏi các cơ sở phục hồi cho người nghiện ma túy khác.

Trường phục hồi Sattahip thực hiện mô hình cộng đồng trị liệu (TC) kết hợp với kỷ luật quân đội để phục hồi sức khỏe thể chất và tâm thần cho người nghiện. Quy trình phục hồi tại Trường kéo dài 6 tháng, chia làm 3 giai đoạn: Giai đoạn tiếp nhận/giới thiệu, giai đoạn điều trị và giai đoạn tái hòa nhập cộng đồng, mỗi giai đoạn 2 tháng.

Giai đoạn Tiếp nhận/Giới thiệu tập trung vào việc tìm hiều mong muốn, kỳ vọng của học viên, đồng thời trang bị cho họ các kiến thức, nâng cao nhận thức về việc nghiện và điều trị nghiện ma túy, giúp học viên làm quen với các quy định, kỷ luật của Trường. Tư vấn tình cảm trong giai đoạn này rất quan trọng để giúp học viên vượt qua những định kiến để không trở lại cách sống sai lầm đã qua.

Giai đoạn Điều trị tập trung vào việc phát triển tình cảm và sức khỏe tâm thần cho học viên. Trong giai đoạn này học viên được học các kỹ năng xã hội, các cách giải quyết vấn đề có hiệu quả cũng như nhận thức những hành vi sai trái không được xã hội chấp nhận. Các bài học, các triết lý nhà Phật cùng các giờ thiền được đưa vào giúp học sinh có được những nhận thức đúng đắn về lối sống.

Mot_gio_hoc_thien_tai_Truong_phuc_hoi

Trong một giờ thiền tại Trường phục hồi Sattahip (Ảnh: ONCB)

Giai đoạn Chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng nhằm giúp học viên có các kỹ năng và khả năng cần thiết để có thể tái hòa nhập xã hội một cách hạnh phúc. Giai đoạn này học viên được tư vấn hướng nghiệp, học nghề ngắn hạn đồng thời học cách xây dựng các mỗi quan hệ có trách nhiệm và bền vững.

xuong_ve_tranh

Trong xưởng vẽ tranh, Trường phục hồi số 3 Sattahip (Ảnh: ONCB)

Trường phục hồi cho người nghiện ma túy số 3 thuộc lực lượng Hải quân Hoàng gia Thái Lan, Pattaya (Trường phục hồi số 3 Hải quân): được thành lập năm 2002 với nhiệm vụ chữa trị, cải thiện năng lực cho người nghiện ma túy cả về thể chất và sức khỏe tâm thần để các em không còn phụ thuộc vào ma túy và có thể trở lại làm công dân có ích cho xã hội.

Huan_luyen_ky_luat_hai_quan

Trong giờ huấn luyện kỷ luật hải quân, Trường phục hồi số 3 Hải Quân (Ảnh: ONCB)

Chương trình phục hồi của Trường tập trung vào việc phát triển thể chất, phát triển sức khỏe tâm thần, phát triển nhân cách, hướng nghiệp và phát triển các kỹ năng xã hội. Tương tự như tại Trường phục hồi Sattahip, quy trình phục hồi tại Trường phục hồi số 3 bao gồm 3 giai đoạn: Tiếp nhận/Giới thiệu, Điều trị và Chuấn bị tái hòa nhập cộng đồng.

Giai đoạn điều trị trong Trường phục hồi số 3 Hải quân sử dụng mô hình FAST của Viện Thanyarak, gồm 4 yếu tố: Gia đình, dạy nghề, tự giúp đỡ và cộng đồng trị liệu.

Phong_ngu_hoc_vien_phuc_hoi_so_3

Phòng ngủ của học viên Trường phục hồi số 3 (Ảnh: ONCB)

Với quan điểm xem gia đình là nhân tố quan trọng để giúp học viên từ bỏ ma túy, Trường phục hồi số 3 thực hiện liệu pháp gia đình thông qua tư vấn cho gia đình học viên, tại gia đình và tại Trường, cung cấp cho gia đình học viên các kiến thức về ma túy, giúp xây dựng các mối quan hệ tốt giữa các thành viên trong gia đình và người nghiện.

Trường phục hồi số 3 cũng chú trọng các hoạt động dạy nghề ngắn hạn cho học viên với 12 nghề cho học viên chọn học theo nhu cầu. Về phương diện tự giúp đỡ, học viên được học các kỹ năng thay đổi hành vi để không còn phụ thuộc vào ma túy, bao gồm các kỹ năng từ chối, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp, và tạo kỷ luật cho cá nhân. Liệu pháp nghệ thuật cũng được sử dụng để giúp học viên bày tỏ cảm xúc và thể hiện và khẳng định mình.

Lao_dong_san_suat

Lao động sản xuất tại Trường phục hồi số 3 Hải quân (Ảnh: ONCB)

Trong giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng học viên được chuẩn bị để trở thành con người có kỷ luật, có trách nhiệm với bản thân và với gia đình, khả năng thích ứng với cộng đồng và xã hội cũng như khả năng kiểm soát cảm xúc của bản thân. Các mục tiêu trên được thực hiện thông qua các hoạt động ngoại khóa, các buổi thuyết trình đặc biệt, các hoạt động cộng đồng.

Khi học viên hoàn thành chương trình phục hồi Trường cấp giấy chứng nhận và tổ chức lễ trao trả học viên về với xã hội có mời gia đình học viên và đại cộng đồng tới tham dự.

Trong 8 năm, kể từ năm 2002 - 2009 Trường phục hồi số 3 Hải quân đã phục hồi cho 3499 người nghiện túy, trong đó có 291 người tự nghiện, 3208 người điều trị bắt buộc, 475 người chưa thành niên.

3. Những bài học và kinh nghiệm cho công tác điều trị - phục hồi cho người nghiện ma túy tại Việt Nam.

Trên cơ sở các thông tin cơ bản và tổng quát về công tác điều trị nghiện ma túy hiện nay tại Thái Lan đã nêu ở phần trên, phần dưới đây đề cập tới những bài học, những kinh nghiệm có thể tham khảo, áp dụng để nâng cao hiệu quả công tác điều trị và phục hồi cho người nghiện ma túy tại Việt Nam.

Trước hết, Thái Lan là một nước nằm trong khu vực Tam giác vàng nổi tiếng thế giới về trồng cây anh túc và sản xuất thuốc phiện. Cách đây 20 - 30 năm, đa số người nghiện ma túy ở Thái Lan nghiện hút thuốc phiện. Khi việc thay trồng cây anh túc tại Thái Lan được tiến hành gắt gao, triệt để, thị trường tiêu thụ ma túy bất hợp pháp ở Thái Lan chuyển sang heroin. Khoảng hơn 10 năm trước đây đa số người nghiện ma túy ở Thái Lan là người nghiện heroin. Khi Chính phủ Thái Lan phát động cuộc chiến chống lại ma túy với việc kiểm soát chặt chẽ sản xuất và sử dụng heroin bất hợp pháp, thị trường tiêu thụ ma túy bất hợp pháp ở Thái Lan chuyển sang các loại ma túy kích thích dạng Amphetamine (còn gọi là ma túy tổng hợp) với hơn 80% người nghiện ma túy tại Thái Lan hiện nay sử dụng loại ma túy này.

Xu hướng biến động về mặt dịch tễ học của sử dụng ma túy bất hợp pháp tại Thái Lan là một cảnh báo cho các cơ quan quản lý nhà nước về kiểm soát cung cũng như cầu ma túy tại Việt Nam. Cũng tương tự như tại Thái Lan trước đây, thị trường tiêu thụ ma túy bất hợp pháp ở Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn thuốc phiện là loại ma túy chủ yếu sang heroin. Tuy nhiên, với việc sử dụng ma túy tổng hợp trong thanh thiếu niên và cư dân thành thị ngày càng gia tăng thì nguy cơ của việc bùng nổ sử dụng ma túy tổng hợp tại Việt Nam là điều cần được các cơ quan kiểm soát ma túy ở Việt Nam tính đến. Bởi vậy, song song với kiểm soát chặt chẽ nguồn cung ma túy, đặc biệt ma túy tổng hợp, các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực cai nghiện phục hồi như Bộ Y tế, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần có các chuẩn bị kịp thời về các bài thuốc, mô hình điều trị và phục hồi có phù hợp và có hiệu quả đối với người nghiện ma túy tổng hợp.

Thứ hai, việc phát triển các cơ sở chuyên phục hồi cho người nghiện ma túy sau khi đã được cắt cơn, giải độc ở các cơ sở y tế, đặc biệt việc huy động sự tham gia của các cơ sở của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an vào công tác phục hồi cho người nghiện ma túy để tận dụng các điều kiện về cơ sở vật chất, con người truyền thống, kỷ luật của lực lượng vũ trang là một kinh nghiệm cần được các cơ quan hoạch định chính sách cai nghiện phục hồi ở Việt Nam nghiên cứu, tham khảo trong việc xây dựng chính sách xã hội hóa công tác cai nghiện phục hồi.

Thứ ba, ngoại trừ một số cơ sở điều trị nghiện có quy mô lớn như Viện Thanyarak, đa số các trung tâm điều trị và phục hồi cho người nghiện ma túy tại Thái Lan thường có sức chứa chỉ từ vài chục đến vài trăm đối tượng. Trung tâm với quy mô vừa và nhỏ sẽ là lợi thế để phát triển tại cộng đồng, tạo điều  kiện dễ dàng cho người nghiện ma túy tiếp cận các dịch vụ của Trung tâm, tăng sức hút của Trung tâm đối với người nghiện có nhu cầu điều trị. Quy mô vừa và nhỏ cũng sẽ cho các cơ sở điều trị linh hoạt hơn trong việc triển khai các mô hình điều trị - phục hồi.

Thứ tư, kinh nghiệm ở Thái Lan cũng như nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy với những nhóm người nghiện ma túy khác nhau cần có các mô hình điều trị, phục hồi khác nhau. Việc điều trị hướng tới chấm dứt sử dụng ma túy hoàn toàn (tức cai nghiện) là một hướng đi truyền thống được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới, phù hợp với những người mới nghiện ma túy và không có việc làm ổn định, thường xuyên. Tuy vậy, điều trị thay thế bằng methadone là một hướng điều trị nghiện ma túy phù hợp cho người nghiện nặng các chất ma túy gốc thuốc phiện, những người mà việc từ bỏ hoàn toàn sử dụng ma túy là rất khó khăn, đồng thời có công ăn việc làm ổn định. Tuy vậy, cũng như mọi mô hình điều trị nghiện khác, việc hỗ trợ về tâm lý và xã hội cho người nghiện tham gia điều trị phải được chú trọng thông qua đẩy mạnh công tác tư vấn và cung cấp các dịch vụ xã hội cho họ. Các điểm điều trị thay thế bằng methadone ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và Hải Phòng hiện nay cần được đầu tư tăng cường thêm nguồn lực về cán bộ, kỹ thuật về nghiệp vụ tư vấn và hỗ trợ các dịch vụ xã hội với sự tham gia của ngành Lao động - Thương binh và Xã hội.

Thứ năm, việc đưa các yếu tố tôn giáo, tâm linh vào quá trình phục hồi cho người nghiện ma túy là một cách làm hay và có thể áp dụng ở Việt Nam. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần có các nghiên cứu sâu và có thể triển khai thí điểm mô hình này ở một số địa phương có tỷ lệ tương đối lớn người nghiện ma túy là người theo đạo Phật, đạo Thiên chúa...

Thứ sáu, Thái Lan có hiện có hàng ngàn cơ sở cai nghiện nhưng cũng không có một trường đại học hay học viện nào chuyên đào tạo cán bộ cai nghiện trong khi yêu cầu về trình độ, năng lực của người làm công tác này đòi hòi phải được đào tạo, huấn luyện bài bản. Cách làm của bạn là sử dụng một số bệnh viện lớn chuyên làm công tác cai nghiện hoặc có khoa chuyên về cai nghiện để vừa tổ chức cai nghiện vừa làm nhiệm vụ đào tạo, huấn luyện cán bộ cai nghiện cấp cơ sở cũng như của các ngành quân đội, công an, nội vụ... về mặt chuyên môn điều trị và phục hồi cho người nghiện ma túy. Những người làm công tác đào tạo vừa có kiến thức, lý luận khoa học về các phương pháp điều trị nghiện trên thế giới và trong khu vực vừa có kinh nghiệm thực tiễn sẽ cung cấp cho người được đào tạo được những kiến thức hữu ích và thực tế khi thực hành nghiệp vụ điều trị nghiện ma túy sau này. Đây là một cách làm hay có thể áp dụng tại Việt Nam. Chính phủ có thể chỉ đạo đầu tư cho một số cơ sở cai nghiện lớn ở hai miền Nam, Bắc về cơ sở vật chất, về cán bộ để làm thực hiện thêm chức năng đào tạo, huấn luyện về nghiệp vụ điều trị - phục hồi cho các bộ làm công tác điều trị nghiện tại các trung tâm cũng như cán bộ cộng đồng. Với chiến lược đào tạo như vậy chúng ta sẽ xây dựng được một đội ngũ cán bộ về điều trị và phục hồi vững mạnh và toàn diện trong một tương lai không xa.

Thứ bẩy, ở Việt Nam hiện nay trách nhiệm giám sát, hỗ trợ sau cai nghiện chủ yếu thuộc chính quyền cơ sở nơi người sau cai nghiện cư trú. Tại Thái Lan, trách nhiệm này thuộc về cơ sở cai nghiện. Lý giải về vấn đề này phía bạn cho rằng cán bộ cơ sở cai nghiện, với chuyên môn của mình là người nắm rõ nhân thân của người sau cai nghiện, mức độ phục hồi của người nghiện, tâm tư tình cảm của người nghiện... sẽ có khả năng nắm bắt tình hình và đáp ứng nhu cầu của người sau cai nghiện tốt hơn, hiệu quả hơn. Tất nhiên, trong quá trình giám sát, hỗ trợ sau cai nghiện sẽ có sự tham gia của chính quyền cơ sở. Ngoài ra, việc thành lập các trung tâm vừa và nhỏ tại cộng đồng cũng là điều kiện thuận lợi cho cán bộ trung tâm thực hiện công tác giám sát, hỗ trợ sau cai.

Thứ tám, về quan điểm hiệu quả công tác điều trị nghiện ma túy, trước đây bạn rất chú trọng tỷ lệ tái nghiện, coi đó là tiêu chí số một đánh giá hiệu quả công tác điều trị nghiện. Tuy nhiên, qua thời gian, đến nay bạn chú trọng hơn tới tiêu chí về mức độ phục hồi của người được điều trị nghiện, được thể hiện ở các mặt như: tái nghiện nhưng giảm liều sử dụng, không phạm tội hình sự, không lôi kéo người khác vào sử dụng ma túy, khả năng lao động được phục hồi... Quan điểm như vậy về điều trị và phục hồi cho người nghiện ma túy là thực tiễn và khoa học cần được phổ biến tại Việt Nam.

Cuối cùng, việc tổ chức một đoàn khảo sát học tập kinh nghiệm ở các nước trong khu vực cho các cán bộ quản lý, hoạch định chính sách ở Trung ương cũng như các cán bộ thực tế làm công tác cai nghiện phục hồi ở địa phương là rất bổ ích và cần thiết. Đề nghị Bộ Công an và Bộ Lao động - Thương binh và xã hội thường xuyên phối hợp tổ chức các đoàn công tác như vậy. Chi phí cho tổ chức đoàn có thể kết hợp từ nguồn kinh phí Trung ương và địa phương. Ví dụ, chi phí ăn ở, đi lại ở nước ngoài lấy từ kinh phí chương trình 06 do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội quản lý; chi phí vé máy bay, đi lại ở Việt Nam lấy từ kinh phí của địa phương./.


Mã chống spam